Omdlenie na szlaku - Co robić? Poradnik pierwszej pomocy

Omdlenie na szlaku, w namiocie albo podczas pracy w pełnym słońcu zwykle wygląda gwałtownie, ale dobrze poprowadzona reakcja jest prosta: zabezpieczyć miejsce, sprawdzić oddech i zdecydować, czy potrzebna jest pomoc medyczna. W tym tekście pokazuję krok po kroku, jak rozpoznać typowe zasłabnięcie, co zrobić w pierwszej minucie, kiedy dzwonić po 112 lub 999 oraz jak zmniejszyć ryzyko podobnej sytuacji na campingu.

Jak rozpoznać omdlenie i odróżnić je od groźniejszej utraty przytomności

Typowe omdlenie rzadko zaczyna się „znikąd”. Częściej poprzedzają je zawroty głowy, nudności, mroczki przed oczami, bladość, zimny pot albo uczucie, że za chwilę „odetnie prąd”. Na biwaku to bywa efekt upału, odwodnienia, stania w miejscu, pominiętego posiłku albo nagłej zmiany pozycji.

Patrzę jednak nie tylko na to, czy ktoś zemdlał, ale też na tempo powrotu do świadomości, oddech i towarzyszące objawy. To właśnie one mówią najwięcej o tym, czy mamy do czynienia z prostym zasłabnięciem, czy z czymś poważniejszym.

Jeśli obraz pasuje do zwykłego omdlenia, przechodzę do prostego schematu działania; jeśli nie pasuje, nie czekam na poprawę. I właśnie dlatego warto znać kolejność pierwszych kroków.

Pierwsza pomoc krok po kroku

Gdy mam przed sobą osobę po omdleniu, trzymam się kolejności, bo improwizacja najczęściej wydłuża reakcję. Najpierw bezpieczeństwo, potem oddech, a dopiero na końcu próba wyjaśniania przyczyny.

1. Zadbaj o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego. Jeśli ktoś leży w przejściu, przy ognisku albo na kamiennym podłożu, odsuń zagrożenie i poproś inną osobę o pomoc.
2. Sprawdź reakcję. Zawołaj, dotknij ramienia, oceń, czy odpowiada. Jeśli nie reaguje, udrożnij drogi oddechowe i przez 10 sekund sprawdzaj, czy oddycha prawidłowo.
3. Jeśli oddycha prawidłowo i nie ma podejrzenia poważnego urazu, ułóż osobę na plecach i unieś nogi około 30 cm. To pomaga przy chwilowym spadku ciśnienia.
4. Poluzuj ciasne ubranie, zdejmij plecak, zapewnij cień i dopływ świeżego powietrza.
5. Jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha, a pojawiają się wymioty lub ryzyko zachłyśnięcia, ułóż ją w pozycji bezpiecznej, czyli na boku z odgiętą głową. To tzw. pozycja boczna ustalona.
6. Jeśli nie oddycha prawidłowo albo w ogóle nie oddycha, dzwoń 112 lub 999 i zacznij RKO w układzie 30 uciśnięć i 2 oddechy. Gdy masz AED, użyj go zgodnie z poleceniami urządzenia.
7. Gdy wraca świadomość, nie podnoś osoby od razu. Niech poleży jeszcze kilka minut, a potem usiądzie i wstanie powoli.

To wystarcza w większości prostych omdleń, ale są sytuacje, w których nie wolno czekać. O tym decydują czerwone flagi.

Kiedy dzwonić po pomoc natychmiast

Na numer alarmowy 112 lub 999 dzwonię bez zwłoki wtedy, gdy omdlenie nie wygląda jak krótkie, typowe zasłabnięcie. W praktyce lepiej zadzwonić raz za dużo niż przegapić sygnał, że problemem nie było tylko przegrzanie albo odwodnienie.

• osoba nie odzyskuje przytomności w ciągu około 1 minuty albo budzi się i znów odpływa,
• pojawia się ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca lub sinienie,
• doszło do urazu głowy, silnego krwawienia albo podejrzenia złamania po upadku,
• epizod wydarzył się w ciąży, u osoby z chorobą serca, cukrzycą albo po intensywnym wysiłku,
• widać drgawki, zaburzenia mowy, asymetrię twarzy, niedowład lub silny ból głowy,
• oddech jest wolny, nieregularny albo w ogóle go nie ma.

W tym punkcie nie próbuję już zgadywać, czy to „tylko omdlenie”. Jeśli pojawia się którykolwiek z powyższych objawów, reaguję jak na stan nagły i przechodzę do zabezpieczenia poszkodowanego oraz wezwania pomocy.

Czego nie robić, nawet jeśli taka rada krąży po biwaku

W okolicach ogniska i na szlakach wciąż krążą porady, które brzmią „praktycznie”, ale często są po prostu złe. Przy omdleniu szkodzi przede wszystkim pośpiech i chęć szybkiego postawienia człowieka na nogi.

• Nie sadzaj poszkodowanego od razu i nie każ mu wstawać „żeby doszedł do siebie”.
• Nie wlewaj wody, napojów ani jedzenia osobie, która jest jeszcze splątana, senna albo ma nudności.
• Nie policzkuj, nie potrząsaj i nie polewaj twarzy lodowatą wodą.
• Nie zostawiaj poszkodowanego samego, nawet jeśli mówi, że „już mu lepiej”.
• Nie zakładaj z góry, że to zwykłe omdlenie, jeśli wcześniej był uraz, ból w klatce albo duszność.
• Nie próbuj „przeczekać” sytuacji, gdy oddech jest nieprawidłowy albo świadomość nie wraca.

Najczęstszy błąd polega na tym, że ktoś wygląda lepiej po kilkudziesięciu sekundach i wszyscy uznają sprawę za zamkniętą. Ja wolę obserwować dłużej, niż później żałować, że zignorowałem pierwsze ostrzeżenia.

Co zrobić po odzyskaniu przytomności i jak zmniejszyć ryzyko na szlaku

Po omdleniu nie kończę opieki w chwili, gdy ktoś otworzy oczy. Zwykle zostawiam poszkodowanego w pozycji leżącej jeszcze przez 10-15 minut, a potem pozwalam mu usiąść powoli i dopiero po chwili wstać. Jeśli jest w pełni przytomny, nie ma nudności i normalnie przełyka, można podać małe łyki wody albo napoju z elektrolitami.

Na campingu i podczas marszu najwięcej robią proste rzeczy:

• pij regularnie, zanim pojawi się silne pragnienie,
• nie idź długo bez jedzenia, zwłaszcza w upale,
• unikaj alkoholu przy wysokiej temperaturze i dużym wysiłku,
• rób przerwy w cieniu i schładzaj się wcześniej, zanim pojawią się zawroty głowy,
• wstawaj powoli po kucnięciu, leżeniu w namiocie albo długim siedzeniu,
• na samotny trekking nie wychodź bez telefonu, mapy offline i informacji, gdzie jesteś.

Jeśli epizod był pierwszy, nietypowy albo po nim utrzymuje się osłabienie, warto skonsultować stan zdrowia także wtedy, gdy objawy pozornie minęły. To właśnie te sytuacje najłatwiej zbagatelizować, a potem wrócić z kolejnym omdleniem.

Plan awaryjny, który warto mieć jeszcze zanim ktoś zemdleje

Na biwaku najwięcej daje prosty plan, a nie rozbudowany sprzęt. W grupie ustalam wcześniej, kto dzwoni po pomoc, kto zostaje przy poszkodowanym i gdzie mamy najbliższy punkt orientacyjny, bo w stresie takie ustalenia oszczędzają cenne minuty.

• telefon z naładowaną baterią i powerbank,
• woda oraz coś z elektrolitami,
• lekka przekąska z węglowodanami,
• koc termiczny albo folia NRC,
• bandaż lub opatrunek na wypadek urazu po upadku,
• zapisany numer alarmowy 112 i świadomość, gdzie znajduje się grupa.

Jeśli mam zapamiętać tylko jedną rzecz, to tę: przy omdleniu nie trzeba robić wiele, ale trzeba zrobić właściwe rzeczy we właściwej kolejności. Najpierw oddech i bezpieczeństwo, potem obserwacja, a dopiero na końcu wnioski.